Το Viva la mamma!, μια φρέσκια και ανατρεπτική προσέγγιση στο κωμικό έργο Le convenienze ed inconvenienze teatrali (Θεατρικές συμβάσεις και ασυμβατότητες) του Γκαετάνο Ντονιτσέττι, αναβιώνει στην Εναλλακτική Σκηνή. Η όπερα σατιρίζει με ευφυΐα τις ατέρμονες αντιπαραθέσεις και τις ματαιοδοξίες που κυριαρχούν πίσω από τις κουίντες ενός μουσικοθεατρικού θιάσου. Σε σκηνοθεσία της έμπειρης Σοφίας Πάσχου, η παράσταση ξεδιπλώνει την ιστορία ενός θιάσου που πασχίζει να ανεβάσει μια παραγωγή με παταγώδη αποτυχία. Παράδοξα σκηνικά, εντυπωσιακά κοστούμια και η ανθρώπινη ματαιοδοξία βρίσκονται στο επίκεντρο, με την παράσταση να λειτουργεί ως καθρέφτης της σύγχρονης πραγματικότητας. Ένα παιχνιδιάρικο ταξίδι ισορροπίας με τις οπερατικές παραμέτρους, όπου το καστ συνδυάζει λυρικούς τραγουδιστές και ηθοποιούς, προσφέροντας μια πολυδιάστατη ερμηνεία που αναδεικνύει την κωμική δύναμη και διαχρονικότητα του έργου.

Το Viva la mamma! σατιρίζει με ευφυΐα τις ατέρμονες αντιπαραθέσεις και τις ματαιοδοξίες που κυριαρχούν πίσω από τις κουίντες ενός μουσικοθεατρικού θιάσου. Η πλοκή του έργου επικεντρώνεται στις ετοιμασίες μιας παράστασης, οι οποίες δοκιμάζουν τα νεύρα και τις σχέσεις όλων. Ένας ημιερασιτεχνικός θίασος επιχειρεί, με χίλια δυο εμπόδια, να ανεβάσει μια παράσταση όπερας· η προσπάθειά τους εκτροχιάζεται από τα καπρίτσια και τις διαμάχες των τραγουδιστών, τα τερτίπια ενός απελπιστικού τενόρου από το εξωτερικό και, πάνω απ’ όλα, την άφιξη της σαρωτικής «μαμάς» Άγκατας, μητέρας της δευτεραγωνίστριας, η οποία εισβάλλει στις πρόβες απαιτώντας αναθεωρήσεις και νέα μουσική ειδικά γραμμένη για την κόρη της – ώσπου ολόκληρη η παραγωγή οδηγείται στην κατάρρευση.

Σύνοψη
Ο Ελληνοϊταλικός Οπερατικός Σύλλογος Καλλιθέας, εν συντομία ΕΛΟΣΚΑ, ένας σύλλογος παθιασμένος με τη μουσική, ανεβάζει φέτος την παράσταση Ο άγνωστος Ντονιτσέττι, εμπνευσμένη κυρίως από το έργο του συνθέτη Viva la mamma!. Παρακολουθούμε την πρόβα που πραγματοποιείται στην Εθνική Λυρική Σκηνή, μέσα στην αίθουσα της Εναλλακτικής Σκηνής, η οποία όμως είναι εντελώς ακατάστατη από την προηγούμενη εκδήλωση: η ΕΛΣ δεν έχει ενημερωθεί ότι ο χώρος θα χρησιμοποιηθεί από τον θίασο, γιατί ο Σύλλογος τον έχει «κλείσει» ανεπίσημα μέσω μιας γνωριμίας.

Οι μονωδοί και οι ηθοποιοί της παράστασης μιλούν ελληνικά αλλά τραγουδούν ιταλικά, εκτός από τον επίσημο προσκεκλημένο του Συλλόγου για φέτος, έναν Γερμανό τενόρο. Ο τεχνικός της Εναλλακτικής Σκηνής, ενώ αρχικά δυσανασχετεί με την απρόσμενη πρόβα που του φορτώνεται, τελικά όχι μόνο προσπαθεί να βοηθήσει τον Σύλλογο αλλά σύντομα εντάσσεται και στο τραγουδιστικό σχήμα.

Σαν να μην έφταναν οι ήδη υπάρχουσες ίντριγκες και χημείες ανάμεσα στα μέλη του θιάσου, πολύ σύντομα εισβάλλει στην πρόβα και η μητέρα μιας εκ των τραγουδιστριών, η μαμά Άγκατα. Έχει άποψη για όλα, τραγουδάει ευθαρσώς και είναι σαρωτική. Ο μαέστρος του Συλλόγου την εντάσσει κι αυτήν στην πρόβα και στην παράσταση χωρίς δεύτερη σκέψη. Το αποτέλεσμα; Ακόμα περισσότερα προβλήματα για τον θίασο.

Κατά τη διάρκεια της πρόβας, οι μονωδοί του Συλλόγου χρησιμοποιούν ό,τι σκηνικά αντικείμενα βρίσκονται στο διάβα τους ενώ φώτα και σκηνικά δοκιμάζονται αδιάκοπα από τον μαέστρο. Σύντομα επικρατεί μια σουρεαλιστική συνθήκη που ενισχύει την ήδη κωμική ατμόσφαιρα, σαν μια αδέξια αλλά γοητευτική χορογραφία αντικειμένων και ανθρώπων που δεν συντονίζονται ποτέ και προσπαθούν συνεχώς να «βγουν μπροστά». Τελικά, άθελά τους, δημιουργούν ποιητικές εικόνες.

Η παράσταση κάποτε τελειώνει αλλά η αληθινή ζωή, κάπου εκεί έξω στην Καλλιθέα, συνεχίζεται… Ή, ίσως, τώρα αρχίζει.

Το έργο και η διαδρομή του
Η ιστορία του έργου Θεατρικές συμβάσεις και ασυμβατότητες [Le convenienze ed inconvenienze teatrali] του Γκαετάνο Ντονιτσέττι, σε λιμπρέτο του Ντομένικο Τζιλαρντόνι, συγκαταλέγεται στις πιο περίπλοκες του λυρικού ρεπερτορίου. Δεν έχει επιβιώσει μία οριστική γραφή του έργου, το οποίο σώζεται σε πολλές διαφορετικές τοπικές παραλλαγές. Στο επίκεντρο της όπερας βρίσκεται η εμβληματική φιγούρα μιας φορτικής, υπερπροστατευτικής μητέρας, ένας ρόλος γραμμένος για ανδρική φωνή, του οποίου η γκροτέσκα και σατιρική δύναμη υπήρξε καθοριστική για τη δημοτικότητα του έργου. Η σκηνική κυριαρχία της συγκεκριμένης μορφής οδήγησε και στην επικράτηση του διαδεδομένου τίτλου Viva la mamma!, με τον οποίο το έργο παρουσιάζεται συχνά έως σήμερα.

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1827 στη Νάπολη ως μονόπρακτη οπερατική φάρσα με τον τίτλο Θεατρικές συμβάσεις, αντλώντας το θέμα του από το ομώνυμο κωμικό δίπτυχο του Αντόνιο Σιμεόνε Σογκράφι και εστιάζοντας με σατιρική διάθεση στον κόσμο του θεάτρου και στο παρασκήνιό του.

Το 1831 παρουσιάστηκε σε δίπρακτη μορφή με τον τίτλο Θεατρικές συμβάσεις και ασυμβατότητες, σε δύο διαφορετικές, επανεπεξεργασμένες εκδοχές: η πρώτη ανέβηκε στο Μιλάνο, χωρίς την άμεση επίβλεψη του συνθέτη, ενώ η δεύτερη παρουσιάστηκε στη Νάπολη με την ενεργή συμμετοχή του. Η δίπρακτη ναπολιτάνικη εκδοχή θεωρείται η πλησιέστερη στην τελική μορφή του έργου και αποτελεί τη βάση της νέας παράστασης που παρουσιάζεται στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ.

Η μαμά Άγκατα (ξανά) εισβάλλει στην Εναλλακτική Σκηνή
Η  παραγωγή της Εναλλακτικής Σκηνής, σε σκηνοθεσία της έμπειρης Σοφίας Πάσχου, ξεδιπλώνει την ιστορία ενός μουσικοθεατρικού θιάσου που πασχίζει να ανεβάσει μια παραγωγή όπερας με παταγώδη αποτυχία. Η σκηνοθέτρια ανέλαβε και τη ριζική διασκευή του έργου σε συνεργασία με την ομάδα, δημιουργώντας μια παράσταση που λειτουργεί ως καθρέφτης της σύγχρονης θεατρικής πραγματικότητας. Ένα παιχνιδιάρικο ταξίδι ισορροπίας με τις παραμέτρους της οπερατικής παραγωγής, με ένα καστ που συνδυάζει λυρικούς τραγουδιστές και ηθοποιούς, προσφέροντας μια πολυδιάστατη ερμηνεία που αναδεικνύει την κωμική δύναμη και διαχρονικότητα του έργου.